Het einde (Verloren voor de wereld)
 |
| Op het veer van Schuddebeurs, 18 juli 2017. Heen en weer, naar de overkant, en terug bij valavond. |
Opgetekend: eind 2017/begin 2018, met een finaal addendum
Maar als dan de druk wordt opgevoerd, begint het mis te gaan, langzaam, ongemerkt eerst, nu en dan een crisis, dwalen, vallen, en weer beter worden, praten, voelen, en bitter wenen, als je 'Ombra mai fu' hoort, met een onpeilbaar verdriet in de doffe ogen. Wat hebben ze toch met jou gedaan?
De goede momenten zijn er nog, maar ze worden schaarser, en dag na dag ga je een beetje achteruit, tot er een punt wordt bereikt dat je je afvraagt: herkent hij me nog? Weet hij nog wat er is gebeurd? Maar dan komt er - soms - een teken, zoals: de ogen sluiten als het woord 'verdriet' valt, als om het boze weg te houden, of schuchter de handen openen, als een uitnodiging zonder woorden, en dan stevig mijn hand vastnemen, zoals tijdens mijn bezoek begin januari 2018.
Ik bezoek hem wekelijks, en enkele maanden geleden zei men nog: "Mijnheer is sterk achteruitgegaan." Nu zegt men dat niet meer.
Vandaag (6-1-18) lag mijn vader te slapen, niet wakker te krijgen. Ik liet hem Mahler horen, Ich bin der Welt abhanden gekommen, mijn iPhone dicht bij zijn oor. Drong de muziek door? Misschien wel, tot in zijn droom, tot in zijn hemel, tot in zijn lied... Vlakbij kreeg Yvonne eten. Ik maak altijd graag een praatje met Yvonne, soms zie ik haar ogen oplichten als ik haar bij haar naam noem.
'Dat is een vriendelijke meneer,' hoor ik haar zeggen tegen de verzorgster. En dan: 'Wie is hij?' De verzorgster antwoordt: 'Dat is de zoon van Walter, hij komt hier regelmatig.' Wat net zo droevig is: het verheugt mij dat te horen zeggen: 'de zoon van Walter'.
Dan ga ik eens bij Yvonne, mijn vader is toch niet wakker te krijgen. 'Geld is een verschrikkelijk beest,' zegt ze (ze zei dit al vaker). Ik knik, ze is blij dat ik het ermee eens ben. 'Dat is zo,' zeg ik. 'Het haalt het slechtste in de mens naar boven.' Het is Yvonnes beurt om te knikken. Als ik van haar afscheid neem, zie ik weer haar mooie glimlach, en ze bedankt mij. Ik vraag aan de verzorgster én aan Yvonne om mijn vader te zeggen dat ik langs ben gekomen.
Je sterft niet, de wereld begint jou te verliezen. De wereld heeft al zo lang niets meer van jou gehoord, dat het lijkt alsof je dood bent, dat je rust in een stil gebied, in jouw liefde, in jouw lied.
Ich bin der Welt abhanden gekommen,
Mit der ich sonst viele Zeit verdorben,
Sie hat so lange nichts von mir vernommen,
Sie mag wohl glauben, ich sei gestorben!
Es ist mir auch gar nichts daran gelegen,
Ob sie mich für gestorben hält,
Ich kann auch gar nichts sagen dagegen,
Denn wirklich bin ich gestorben der Welt.
Ich bin gestorben dem Weltgetümmel,
Und ruh’ in einem stillen Gebiet!
Ich leb’ allein in meinem Himmel,
In meinem Lieben, in meinem Lied!
Ich ben der Welt abhanden gekommen, met Claudio Abbado en mezzo-sopraan Magdalena Kožena, Luzern 2009. Abbado is al getekend door de ziekte, maar indrukwekkend.
Addendum 13 januari 2018
Zaterdag 13 januari.
Mijn vader was wakker, en hij reageerde (niet-verbaal, met een gezicht dat 'goed' uitdrukt) op de vraag hoe het met hem ging. 'Ik heb wat muziek mee,' zei ik, en ik zette hem een koptelefoon op het hoofd. In diesem heil'gen Hallen, en dan Les Préludes van Liszt (1), tot slot nogmaals Ich bin der Welt abhanden gekommen.
Ik denk dat hij het hoorde. Net toen Yvonne iets zei, sprak mijn vader, maar ik had het niet verstaan, en hij vertikte het om het te herhalen. Bij het afscheid keek Yvonne me aan, verbaasd: 'Je hebt een baard!' Ik bevestigde.
'Is dat in de mode?' Ik bevestigde opnieuw.
'Dus omdat het mode is, doe je dat?'
Yvonne is een verstandige vrouw. Ik vroeg haar of ze hem niet mooi vond, en ze zei 'Ik heb daar niets van te vinden.'
Addendum 3 april 2018
Zondag - Pasen 2018 - was ik naar Ter Venne gegaan, maar ben niet binnengegaan. Het was die zondag - anders dan anders. Ik bezocht mijn vader altijd op zaterdag of zondag, in de voormiddag, omdat ik wist dat ik er dan alleen was. Vandaag was er bezoek dat er anders niet is op dat tijdstip. Ik wachtte een half uur, maar ging uiteindelijk niet binnen. Het vermijden van de confrontatie heb ik van mijn vader geërfd.
Was er iets mis met mijn vader? Woensdag ben ik dan teruggegaan.
... en afscheid genomen van de bewoners die ik er vaak ontmoette, in de eerste plaats Yvonne. Ik wenste haar het beste, en zei haar dat zij nu de boel moest rechthouden, en dat ze mij wellicht niet meer zou terugzien. En dan kwam er een typisch antwoord van Yvonne:
'On ne sait jamais!'
(1) Les Préludes was tijdens de tweede wereldoorlog de begintune van de 'Wehrmachtsmeldungen' op de radio over het verloop van de oorlog in Rusland. (Liszt had iets geschreven over een 'Sturmsignal'.) Ik had dit stukje muziek eens opgezet toen zowel mijn ouders als schoonouders op visite waren, en mijn vader en schoonvader herkenden dit stukje radiopropaganda uit de oorlogsjaren.
'Was anderes ist unser Leben, als eine Reihenfolge von Präludien zu jenem unbekannten Gesang, dessen erste und feierliche Note der Tod anstimmt?” Vrij vertaald: "Wat is ons leven anders dan een aantal voorspelen bij het onbekende lied dat bij zijn eerste feestelijke tonen de dood aankondigt?' (Franz Liszt)
Addendum 5 december 2021
Zonet, voor het ontbijt, hoorde ik nog eens Magdalena Kožena 'Ich ben der Welt abhanden gekommen' zingen, nu met haar echtgenoot Simon Rattle als dirigent. Wat is mijn wereld veranderd. Lange tijd hield ik mij op een veilige afstand van dit lied, maar kijk, nu kon ik ervan houden en genieten van zoveel schoonheid, zonder de angst voor de droefheid, met alleen de warme herinnering aan mijn vader. Ab imo pectore.
Zonet, voor het ontbijt, hoorde ik nog eens Magdalena Kožena 'Ich ben der Welt abhanden gekommen' zingen, nu met haar echtgenoot Simon Rattle als dirigent. Wat is mijn wereld veranderd. Lange tijd hield ik mij op een veilige afstand van dit lied, maar kijk, nu kon ik ervan houden en genieten van zoveel schoonheid, zonder de angst voor de droefheid, met alleen de warme herinnering aan mijn vader. Ab imo pectore.
